Is de mop vergeten?

Mijn vriendin kwam onlangs verheugd uit de douche; ze had een mop bedacht. Het was een leuke mop. Maar mijn plezier sloeg om in ontzetting. Ik besefte dat ik de afgelopen twintig jaar geen mop meer had gehoord.

De status van de mop is tanende. Vroeger had je Max Tailleur, een Amsterdamse komiek die het idee van ‘standup’, waarbij komieken hun eigen grappen maken, niet kende. Hij amuseerde met tweedehands materiaal. Mijn moeder noemde hem een ‘moppentapper’ en vond hem ‘volks’.

In de jaren zeventig verloor ook de grappige oom aan status. Zo’n vent die op een bruiloft de boel op gang krijgt met Sam en Moos. De beste man had helaas zelf niet door dat mensen zich plaatsvervangend voor hem schaamden.

Het sociale smeermiddel

Voor de oorlog, toen er nog maar twee zenders op de radio waren en televisie niet bestond, was zo’n moppentapper nog een graag geziene gast. Ik heb net de biografie van de schrijver F.B. Hotz teruggelezen. De vader van Hotz was vertegenwoordiger in wijn. Hij leefde letterlijk van moppen. Een partijtje wijn wegzetten lukte goed als het ijs gebroken was via gelach.

Nog veel eerder was een mop een geaccepteerd middel om een gezelschap te vermaken. Onthouden was niet nodig; je hoefde enkel een boekje bij je te hebben getiteld Knallerbsen, Oder Du Sollst Und Mußt Lachen. Toergenjev schrijft rond 1860 erover in zijn verhaal Lentebeken. De hoofdpersoon, de dochter van een echtpaar dat een winkel drijft, en de concurrent van de hoofdpersoon, de heer Grüber, gaan uit wandelen. Grüber gaat zitten in de schaduw van een boom en begint grappige verhaaltjes uit Knallerbsen voor te lezen. De hoofdpersoon ergert zich kapot aan deze concurrent.

Voorgekauwd is uit

Het lijkt gedaan met de mop. Voor de eeuwwisseling hoorde men ‘op kantoor’ nog wel eens een leuke bak, maar sinds internet en het thuiswerken is de mop op zijn retour.

Ik denk dat er ook een dieperliggende oorzaak is; een mop is het tegenovergestelde van wat we als origineel ervaren, en juist het idee van originaliteit heeft de afgelopen eeuw aan status gewonnen. Kunst is Kunst met een grote K geworden, met ‘originaliteit’ als belangrijkste ingrediënt. Een mop is een shot instant humor, een geprefabriceerd pilletje om je goed te voelen. De mop heeft het afgelegd tegen ander voorgekauwd vermaak.

Okay, vooruit dan maar…

Sam en Moos lopen door de Kalverstraat. Zegt Sam tegen Moos: ‘Ik wilde je een mop vertellen, maar ik ben hem kwijt.’

Zegt Moos: ‘Dat geeft niet, het is 2026.’