Niet alleen de toren van Pisa zal omvallen

Hierbij een zin om het leesvermogen van de lezer even te testen:

‘Papier is geduldiger dan mensen’, dit gezegde schoot me te binnen toen ik, op een van mijn licht-melancholieke dagen, verveeld met mijn hoofd in mijn handen zat en van lamlendigheid niet wist of ik uit moest gaan dan wel thuis blijven, en zo uiteindelijk op dezelfde plek bleef zitten piekeren.

Dit werd op 20 juni 1942 geschreven door een 13-jarig meisje: Anne Frank. Nu kun je je afvragen of in de jaren veertig de gemiddelde 13-jarige in staat was tot het schrijven van een dergelijke, behoorlijk complexe zin. Anne Frank was bijzonder begaafd en zat op het gymnasium. Het gehele Achterhuis is buitengewoon eloquent geschreven, in zinnen die vaak verschillende bijzinnen bevatten.

Cultuur is taal

Begin deze maand werden we opgeschrikt door de uitkomsten van PISA-2025, het onderzoek naar schoolprestaties. In Nederland is de lees- en schrijfvaardigheid van 15-jarigen weer verder weggezakt. Nederland zit al jaren in een vrije val, en nu staat ook Duitsland – het land van Schopenhauer, Nietzsche, Hegel enz.- ten opzichte van het verleden in de min. Het is schrijnend dat Anne Frank te complex schreef om nog door de meeste van haar tegenwoordige leeftijdgenoten begrepen te kunnen worden.

Er zijn al vele culturen opgebloeid en ten onder gegaan. Het spijkerschrift en de hiëroglyfen zijn vol raadsels. Het resultaat van het PISA onderzoek is de kanarie in de kolenmijn. De leescultuur staat op omvallen, en daarmee de cultuur als zodanig.